Alzheimersiekte sluip stadig en ongemerk die lewens en huishoudings van gesinne binne. Dit bring raaisels, veranderinge en onsekerheid. Die tekens is daar, en dan weer nie …

My man se bestuursvaardighede en -vermoë het so geleidelik agteruitgegaan dat ek vir baie lank nie kon besluit of dit my verbeelding, of die werklikheid was nie. Ons was so gewoond aan ons roetine: hy agter die stuurwiel en ek in die passasiersitplek. As ek beswaar gemaak het wanneer hy sommer voor ander ingeswaai het, sou hy ewe verdedigend verklaar dat hy kon sien dat die ander bestuurder vir hom ’n kans wou gee. Dan het ek maar stilgebly – tot die volgende keer.

Maar die nag toe ons vir ure in ‘n vreemde woonbuurt om en om gery het, het ek besef iets is baie verkeerd. Dit was ’n bekende pad vanaf ons buurdorp waar ons die aand ons jaarlikse reünie met sy drie universiteitsvriende en hulle gades geniet het. My man het geweier om enige raad van my te aanvaar en aangehou om by die regte afrit verby te ry. Wat ’n anti-klimaks na so ’n genoeglike aand met kosbare vriende van baie jare!

Ek was bekommerd. Maar dit was nog lank voor hy gediagnoseer is en ek het geen bewyse gehad dat iets verkeerd is nie.

Daarna het ek al meer gespanne geraak om ’n passasier in sy motor te wees. Ons het keer op keer in situasies beland wat my senuwees getoets het. Ek het geweet iets was verkeerd, maar kon nie besluit hoe ernstig dit was nie. Dit was eers toe ’n vriend van ons wat toevallig een middag agter ons in die verkeer beland het, my agterna gevra het hoekom my man so vreemd bestuur, dat ek besef het: dit is nie my verbeelding nie!

Ek het soos vele voor my nie geweet hoe om hierdie probleem op te los nie. Hoe sê mens nou vir jou man, wat ’n leeftyd lank sy voertuie bestuur het, dat hy nou onbevoeg was vir die taak? Ek het nog vir lank ’n denkbeeldige briekpedaal vasgeskop, op my tande gebyt en soms hardop uitgeroep: “Pasop!”. En toe gebeur dit een oggend: ’n botsing, omdat hy nie aandag gegee het aan die aankomende verkeer nie. Ek het hom probeer oortuig om nie verder te bestuur nie, maar hy wou nie ingee nie.

’n Volgende insident beskryf ek breedvoerig in my boek: ’n byna noodlottige ongeluk met ’n groot melktenk-voertuig. Ek het daardie oggend besluit, tot hiertoe en nie verder nie! Toe ek baie ferm vir hom sê dat dit die laaste keer was dat ek ’n passasier in sy motor was, het dit amper gelyk asof ek verligting op sy gesig kon sien. Hy het ewe gedweë, sonder woorde, die motorsleutel aan my oorhandig.

Later, nadat ons tuisgekom en van ons skok herstel het, het ons die saak kalm bespreek. Ter versagting van die netelige saak het ek verduidelik dat al sy vriende op daardie stadium toegelaat het dat hul vrouens bestuur. Dit sou goed wees as ek ook die geleentheid kon kry om my selfvertroue agter die stuur te behou en hy kon, na al die jare, rustig vanuit die passasiersitplek die mooi omgewing waardeer.

Hy het nooit weer oor die saak gepraat nie en nooit weer agter die stuurwiel ingeklim nie. Ek dink hy het besef dat dit nie meer binne sy vermoë was nie. Sy dae van bestuur was verby.

My raad na my ondervinding is om veral met hierdie verandering ferm op te tree en hulp te kry as dit nodig is, sodat die toepaslike oorreding kan geskied voordat dit te laat is.

Dit kan dalk makliker wees as ’n familielid of ’n goeie vriend met die pasiënt oor hierdie netelige kwessie praat, en nie die lewensmaat nie. Selfs die geneesheer se hulp kan ingeroep word. ’n Verduideliking van sy dokter, dat toetse wys dat sy oogspan nie meer so wyd is soos vantevore nie en dat sy reaksies nie meer so flink is soos in die verlede nie, kan dalk help met die oorredingsaksie.

Alzheimersiekte vra dat ons ons leefwyse verander. Daar is soveel aspekte van ons lewens wat oor die jare gewoonte raak. Rolverdelings, roetines en alledaagse aktiwiteite speel uit sonder dat ons daaroor hoef te dink. Totdat dit nie meer werk nie …

Een van my grootste lesse was om nie belangrike besluite te lank uit te stel nie. Dinge soos hierdie, wat lewensgevaarlik kan raak, en ander belangrike sake soos finansies (wat ek in my volgende joernaalinskrywing bespreek) moet vroeër eerder as later aandag geniet.